Trong giao tiếp Hàn, tuổi tác không phải chuyện riêng tư mà là thông tin chức năng: nó quyết định cả hai bên sẽ nói với nhau bằng đuôi nào và gọi nhau bằng gì. Người Việt hiểu khái niệm này nhanh vì tiếng Việt cũng xưng hô theo tuổi.
- Tuổi tác là thông tin chức năng, không phải chuyện riêng tư
- Thứ bậc trong công ty chi phối mọi câu nói
- Người Việt có lợi thế vì tiếng Việt cũng xưng hô theo tuổi
- Nói đúng ngữ pháp mà sai văn hoá vẫn gây khó xử
Những điều nên tránh
Nên tránh dùng đuôi thân mật với người lớn tuổi hoặc cấp trên, kể cả khi họ tỏ ra thân thiện. Tránh rót rượu cho mình trước khi rót cho người lớn tuổi. Tránh nhận đồ bằng một tay từ người trên. Và tránh về trước cấp trên mà không nói câu xin phép. Nhóm này quan trọng vì chúng không phải lỗi ngôn ngữ nên không ai sửa cho bạn, và người ta chỉ giữ ấn tượng chứ không nói ra.
Chủ đề trò chuyện an toàn
Chủ đề an toàn gồm ẩm thực, phim ảnh và âm nhạc, du lịch, và quê quán. Văn hoá đại chúng Hàn đặc biệt dễ bắt chuyện vì người Hàn biết người nước ngoài quan tâm và họ thích nói về nó. Nên tránh hỏi về thu nhập, cân nặng, và các chủ đề chính trị nhạy cảm. Biết chủ đề nào an toàn giúp bạn chủ động bắt chuyện thay vì chỉ trả lời, và chủ động là thứ tạo ra quan hệ chứ không phải sự chính xác của câu chữ.
Điều người nước ngoài hay hiểu nhầm
Người nước ngoài hay hiểu nhầm ba điều. Một là thấy hỏi tuổi nên tưởng tò mò, trong khi đó là câu hỏi chức năng. Hai là thấy người Hàn nói to nên tưởng đang cãi nhau, trong khi âm lượng lớn là bình thường. Ba là thấy được mời ăn nhiều lần nên ngại, trong khi mời nhiều lần là phép lịch sự. Hiểu được cơ chế đằng sau giúp bạn phản ứng đúng thay vì áp khung văn hoá của mình vào rồi thấy khó chịu.
Sai lầm thường gặp
- Dùng đuôi thân mật với cấp trên vì thấy họ thân thiện — sự thân thiện không đổi được thứ bậc
- Rót rượu cho mình trước — người trẻ rót cho người lớn tuổi trước, và nhận bằng hai tay
- Cho rằng nói đúng ngữ pháp là đủ để giao tiếp tốt
Câu hỏi thường gặp
Hỏi tuổi có bất lịch sự không?
Ở Hàn thì không, đó là câu hỏi bình thường và mang tính chức năng. Người Hàn cần biết tuổi để quyết định nói với bạn bằng đuôi nào, nên hỏi sớm là để giao tiếp cho đúng chứ không phải tò mò về đời tư.
Người Việt có lợi thế gì về văn hoá giao tiếp Hàn?
Khá lớn, vì tiếng Việt cũng xưng hô theo tuổi và văn hoá Việt cũng coi trọng thứ bậc theo tuổi tác. Người Việt hiểu ngay vì sao tuổi lại quan trọng, trong khi người phương Tây phải mất thời gian chấp nhận khái niệm này.
Người bản xứ có khắt khe với lỗi văn hoá không?
Với người nước ngoài thì thường rộng lượng và họ hiểu bạn không cố ý. Nhưng ấn tượng vẫn hình thành, và vì không ai nói ra nên bạn không có cơ hội sửa nếu không tự tìm hiểu.
Học văn hoá giao tiếp bằng cách nào?
Quan sát nhiều hơn đọc. Chú ý cách người bản xứ nói với nhau trong các bối cảnh khác nhau, và nếu có bạn thân người bản xứ thì hỏi thẳng là cách nhanh nhất.
