Có bốn nhóm âm tiếng Hàn mà tiếng Việt không có. Cả bốn đều thuộc loại nghe qua thấy quen, tập kỹ mới thấy khác — và loại này khó sửa nhất vì người học không nghĩ là mình đang sai.
- Bốn nhóm: phụ âm căng · phụ âm bật hơi · ㅡ · ㅓ
- Phụ âm căng phát bằng cách siết chặt cổ họng, không phải đọc mạnh hơn
- Nguyên âm ㅡ môi dẹt, khác hẳn ư tiếng Việt vốn tròn hơn
- Âm lạ phải tập bằng cảm giác cơ miệng, không tập bằng cách nhớ mặt chữ
Vì sao âm lạ khó tới vậy
Tiếng Việt phân biệt phụ âm bằng độ rung dây thanh và vị trí lưỡi. Tiếng Hàn dùng thêm một trục mà tiếng Việt không dùng: độ căng của thanh quản và lượng hơi bật ra. Ba dạng của cùng một phụ âm nằm trên trục đó, nên tai người Việt không có thước để đo. Bộ máy phát âm của người lớn đã quen đi theo lối mòn của tiếng mẹ đẻ suốt hàng chục năm. Tai cũng vậy: âm nào tiếng Việt không phân biệt thì tai nghe thành một, nên miệng không có lý do gì phải tách ra.
Từng âm và cách tập
Phụ âm bật hơi tập bằng tờ giấy trước miệng, đọc ㅋ ㅌ ㅍ ㅊ thì giấy phải bay. Phụ âm căng tập bằng cách nín hơi một chút rồi bật ra dứt khoát, cổ họng siết lại và luồng hơi gần như không có. Nguyên âm ㅡ tập bằng cách kéo miệng ngang như đang cười nhẹ. ㅓ tập bằng cách mở miệng rộng hơn ô nhưng không tròn môi. Mỗi âm nên tập riêng vài phút chứ đừng tập cả loạt — cơ miệng cần lặp lại đủ nhiều một động tác thì mới nhớ được động tác đó.
Cách tự biết mình đã ra đúng
Với ba dạng phụ âm, tờ giấy là trọng tài chính xác nhất: bật hơi thì giấy bay mạnh, thường thì giấy hơi động, căng thì giấy đứng im. Với nguyên âm thì dùng gương soi hình môi, vì khác biệt giữa ㅡ và ㅜ, giữa ㅓ và ㅗ đều nằm ở môi tròn hay dẹt chứ không ở lưỡi. Cách kiểm này quan trọng vì lúc mới tập, cảm giác "nghe cũng giống giống" là không đủ — tai mình đang nghe bằng thói quen tiếng Việt nên rất dễ tự cho qua.
Sai lầm thường gặp
- Đọc phụ âm căng bằng cách hét to hơn — căng là siết cổ họng, không phải tăng âm lượng
- Đọc ㅡ giống hệt ư tiếng Việt — gần đúng nên rất dễ bỏ qua, nhưng làm giọng nghe lơ lớ suốt
- Tập âm lạ trong khi đọc cả câu dài — âm chưa vững thì câu dài chỉ củng cố lại lỗi cũ
Câu hỏi thường gặp
Không phát âm được âm đó thì sao?
Với tiếng Hàn thì thường không phải cơ miệng không làm được mà là tai chưa tách ra được ba dạng. Hãy nghe bộ ba của cùng một phụ âm đặt liền nhau nhiều lần trong nhiều ngày, khả năng phân biệt xuất hiện khá đột ngột.
Tập bao lâu mỗi ngày là đủ?
Năm tới mười phút mỗi ngày, tập trung vào một hai âm, hiệu quả hơn hẳn một buổi dài mỗi tuần. Cơ miệng học bằng lặp lại đều đặn giống như tập thể dục, không học bằng dồn sức.
Có cần gương hay ứng dụng ghi âm không?
Gương giúp thấy hình miệng, ghi âm giúp nghe lại chính mình bằng tai người ngoài. Nghe bản ghi của mình thường gây sốc nhẹ ở lần đầu, nhưng đó chính là thứ người đối diện đang nghe.
Người bản xứ có khó chịu khi mình phát âm sai không?
Phần lớn không, họ quen đoán ý người nước ngoài. Vấn đề là chính sự dễ dãi đó khiến lỗi không bao giờ được chỉ ra, nên phải tự tìm cách đối chiếu thay vì chờ ai sửa giúp.
